domingo, 16 de julio de 2017

Escoller carreira

Sempre foi difícil escoller carreira, salvo para os afortunados que por vocación ou pragmatismo xa saben de antemán a que queren facer e obteñen as notas que llo permiten. E resulta natural a preocupación e o desacougo que embargan ós estudantes diante dunha decisión tan transcendente e complicada, con frecuencia a primeira importante que teñen  que tomar.
Non coñezo regra máxica algunha que permita acertar coa carreira axeitada. E entendo que ninguén mellor có propio estudante para ir descubrindo, nos anos de estudo previos, onde aniñan as súas potencialidades e talentos e onde as súas limitacións e torpezas, máis alá incluso das notas obtidas: porque tan enganoso pode resultar un sobresaínte xeneroso coma un suficiente rigoroso. O que sempre resulta positivo é que os estudantes dispoñan de información suficiente sobre as características das diferentes vías que se lle abren ó emprender o traballoso camiño universitario. Pero dispor desa información nunca foi fácil.
Un podería pensar que agora, con internet, isto xa non debería ser problema. Non obstante, sucede xusto o contrario. Así que tratarei de explicar este aparente contrasentido, con razón de ser nun feito moi concreto: o exceso de oferta de graos universitarios que se dá en España, fundamentalmente desde a implantación  do Plan Bolonia.
Cando eu comecei a estudar na Universidade (1973) a decisión limitábase a escoller entre medicina, dereito, farmacia, veterinaria, unhas poucas carreiras de ciencias, unhas poucas de letras e unhas poucas enxeñerías, coa facilidade engadida de que o primeiro curso das de ciencias e das enxeñerías era común para todas as especialidades -de aí o seu nome de “selectivo”-, o que permitía poder afinar na selección no paso ó segundo curso. Ademais, un traslado resultaba facilísimo ó ser comúns os plans de estudo nas diferentes universidades españolas. Pero todo iso foise co vento: do principio de autonomía.
Hoxe existen cerca de tres mil (si, 3.000) graos universitarios en España e máis de cincocentos (si, 500) dobres graos. Por poñer un exemplo do que isto supón: un alumno que teña decidido estudar unha enxeñaría,  aínda debe decidir entre unha oferta duns mil (si, 1.000) graos. E isto resulta totalmente inabarcable, por moito internet que teñamos. Certo que bastantes deses graos repítense entre as diferentes universidades,  pero hai que saber que agora un mesmo nome non significa igual plan de estudos, e que un traslado dunha universidade a outra pode supoñer ter que facer medía carreira máis: porque aquí tamén se practican as barreiras proteccionistas.
Que se esconde detrás desta exuberancia flatulenta de graos universitarios? Poderán ler vostedes tratados sobre todo isto, sobre a complexidade tecnolóxica do mundo actual, sobre a necesidade de especialización, etcétera, etcétera.  Todo fume. Só hai unha razón verdadeira: a transformación do ensino universitario español nun gran negocio (con beneficiarios sempre privados: incluso nas universidades públicas) que se alimenta da desesperación das familias diante do incerto futuro dos fillos. De aí o que xa se coñece como “burbulla universitaria española”.
Un par de exemplos: primeiro, Francia, con vinte millóns de habitantes máis ca nós, ten catro facultades de veterinaria, España ten trece; segundo, unha universidade técnica tan prestixiosa coma a de Múnich presenta oito portas de entrada, unha equivalente española como a Politécnica de Barcelona trinta e oito... O de sempre: negocio privado e saqueo do público. Pero é o que hai e de nada vale queixarse, así que escollan ou axuden a escoller o mellor que saiban.


Artigo publicado no diario La Región o domingo 9 de xullo do 2017.

lunes, 10 de julio de 2017

A aldea durminte

Poucas veces se presentou o verán dun xeito tan brusco e violento coma este ano. As altas temperaturas que rozaron e ata superaron os corenta graos, aínda antes de chegar ó solsticio, son máis propias de xullo, ou incluso de agosto, ca de mediados de xuño. O mesmo cabe dicir do quecer das casas, resultado da imposibilidade de disipar na noite toda a calor acumulada durante o día e que tan difícil fai a conciliación do soño nocturno. Así, fomos moitos os que en vez de deitarnos á hora de costume saímos a balcóns e azoteas para buscar unha miga do pouco fresco que corría. E puido ser o monótono, ronco e tristeiro croar das ras que chegaba a min desde o Arenteiro, que se impoñía sen compaixón sobre o canto máis harmonioso pero igual de monótono dos grilos, o que transportou o meu pensamento ás noites de verán de antano no meu Ribeiro natal.
Lembro aquelas noites como temperadas, raras veces como de bochorno, a diferenza dos días, nos que o normal era unha calor abafante que só se mitigaba convenientemente con frecuentes, frescos e purificadores baños nas beatíficas augas daquel Avia de antes da construción do encoro de Albarellos.  Eran as noites de tomar o fresco, cando a xente saía en masa ás rúas, ós quinteiros, ás fontes ou ás prazas, para vivir de xeito colectivo estas singularidades climáticas propias do tempo. Por un lado xuntábanse os idealistas, convencidos da súa capacidade para arranxar o mundo falando; por outro os pragmáticos, máis preocupados da marcha da colleita, do dura que estaba a terra ou do moito que medraba a rama; por tódolos sitios brincaban os alegres raparigos, felices mentres xogaban á pelota ou a policías e ladróns; extraviados andaban os trastes rapazotes, aproveitando a común distracción para deixar espida algunha claudieira pouco vixiada; nunha esquiniña, formando corro, as mozas casadeiras, sempre falando baixiño das súas cousas; tamén estaban os que soñaban con novos mundos, congregados arredor dunha ventá pola que saía o disfónico son dun aparato de radio, e nas escaleiras da fonte sentábanse os que parolaban mentres esperaban tranquila e pacientemente que se enchesen os seus baldes de auga. En resumo, noites cunha animación fraternal e veciñal só comparable á que se daba nos días de festa.
Non obstante, o que máis lembro daquelas noites de verán non é xustamente todo iso, senón cando, despois dunha verbena ou de trasnoitar ata a deshora en calquera café vilego ou en sitios de peor fama, chegabamos os mozos de regreso á aldea xa durminte. Tiña un atractivo especial observar a aldea na súa quietude no medio das sombras e do acougo xeral. As casas, por cuestión de aproveitar o fresco, permanecían coa maioría das ventás abertas, a estancias e dormitorios nos que eramos capaces de imaxinar a cada un dos veciños que alí descansaban das trafegas e dos esforzos diarios. E antes de retirarnos tiñamos por costume acender un último pito sentados nunha banqueta, para logo rematar cun longo e reparador trago de auga fresca na fonte. Apenas falabamos neses intres, preferíamos aproveitar a transparencia acústica da noite para escoitar os sons do silencio doce e misterioso que transmitía aquel mundo propio e durminte: unha tose repentina, un ai inquietante, o choro asustado dun neno, as palabras inintelixibles de alguén que falaba no medio dun soño, o ladro dun can ó lonxe, o canto ilocalizable dun moucho, a violenta disputa duns gatos que andaban á xaneira ou o suave murmurio das augas do regueiro. Si, pode que nunca máis volvésemos a experimentar unha sensación de paz semellante a aquela que emanaba da  aldea durminte nas noites de verán da mocidade.

Artigo publicado no diario La Región o domingo 2 de xullo do 2017.

martes, 4 de julio de 2017

Adiós ríos, adiós fontes


É ben sabido que a época do “desarrollismo español” comezou coa entrada dos chamados tecnócratas nos gobernos de Franco, a finais dos cincuenta. Desa época quedoume na cabeza unha definición de tecnócrata: “Home capaz de demostrar que importar area no deserto pode ser un bo negocio”. Vista desde a perspectiva do tempo, a definición correspondíase mellor coa de economicista, pero hai que considerar que a tecnocracia franquista foi en gran medida unha adaptación das ideas economicistas que comezaran a imperar despois de 1945. E pensara eu nunha versión galega da definición: “Home capaz de demostrar que importar auga en Galicia pode ser un bo negocio”. Porque se algunha cousa sobraba en Galicia, aparte de necesidades, era auga. Ninguén no seu xuízo pensaba nos anos sesenta ou setenta, incluso nos oitenta, que nun prazo relativamente curto a maioría dos galegos terían que mercar a auga para beber. Había, si, augas embotelladas, coma as de Fontenova ou as de Mondariz, pero entendíase que eran máis ben para quen tiña algún tipo de doenza. Porque a xente, maiormente, bebía a auga das numerosas e marabillosas fontes que había repartidas por tódalas parroquias, vilas e cidades de Galicia; un patrimonio riquísimo cuxa conservación, xunto coa dos camiños, sempre figurara como primeira obriga das autoridades públicas. Pero, comproben o que queda de todo aquilo pasados apenas trinta anos.  Case nada.
Abandonáronse os mananciais, e entre as fontes: unhas desapareceron, outras secaron,  bastantes amosan o ameazador cartel de “auga sen control sanitario”  e as poucas das que aínda se pode beber adoitan estar  conectadas á traída pública, cuxa auga, aínda cumprindo cos mínimos de potabilidade, poucas veces lembra á saborosa e fresca que se podía beber en calquera fonte do país de antano.
Son bastantes os que pensan que beber auga embotellada é un signo de progreso e de salubridade. Pero non é nada diso, tan só unha sinal máis do éxito do novo paradigma do culto do privado e do descoido e privatización do público. Porque poucas actividades hai menos racionais en relación co respecto ó medio ambiente cá venda e consumo de auga embotellada, tanto pola contaminación que supón o seu envasado en materiais plásticos coma pola cantidade de combustible que se gasta no seu transporte. Con moito menos gasto poderiamos ter conservado as nosas fontes e os nosos mananciais, e as redes públicas de captación e distribución da auga poderían estar en bastante mellor estado. Pero iso atentaría contra un gran negocio privado, que tamén axuda a sustentar o paradigma. E agora, ademais da perda da auga para beber, chegan os efectos das secas, consecuencia da diminución de precipitacións, si, pero tamén dunha xestión defectuosa dos nosos recursos hídricos, que seguen sendo moi abundantes.
A ningún elemento aristotélico debe máis a nosa natureza de galegos cá auga. Somos un país de auga. Por iso a nosa filosofía e a nosa poética son acuosas. Aínda sen ter lido  a Heráclito ou a Manrrique, calquera galego sabe que a vida é o río que nos leva, e que o destino do home é o da auga que corre. E cando soñamos, soñamos cunha casiña no medio dun val ameno que mira para un regatiño que corre alegre á sombra dos amieiros, coa fonte limpa que nos cura de tódolos males ou co baño purificador nas augas transparentes da infancia... Como escribira unha vez Cunqueiro, tendo diante o libro de Otero sobre o Padre Feijóo e pensando na vista que o sabio tivera do Miño desde a súa casa natal de Casdemiro: «a presenza da auga, sor pura e casta, é unha caricia perfecta para a mente do home feliz. E tamén para a do grave, coma Feijóo». Amor de auga.

Artigo publicado no diario La Región o domingo 25 de xuño do 2017.